In de trein van Groningen naar Amsterdam filosofeer ik in m’n eentje over space of place. Ik ben onderweg naar een training van Stipo: ‘Stad op Ooghoogte & Placemaking’ en zij maken een duidelijk onderscheid tussen een plek (space) en een plek waar je graag bent, recreëert, werkt, samenkomt (place).
De nieuwe ondergrondse stationshal in Groningen zie ik als ‘space’. Het is een functionele ruimte waar vele reizigers zich snel kunnen verplaatsen. Misschien worden er nog place-achtige elementen toegevoegd, maar het kan ook zijn dat kort verblijven de bedoeling is en je een place elders moet zoeken, bijvoorbeeld aan de kant van de monumentale stationshal en de horeca.
Een bruggetje naar het onderwijs. In hoeverre denken we na over de inrichting van scholen, lokalen en buitenruimtes? Welke plekken voelen voor kinderen als space en welke als place en hebben we daar een bedoeling mee? In de Reggio Emilia-benadering noemen ze de ruimte de derde pedagoog* en je ziet steeds meer dat er een relatie wordt gelegd tussen de inrichting van een ruimte (en de materialen) en het gedrag daarbinnen. Voel je je welkom en prettig op een school? Heb je plekken waar je in alle rust kunt werken? In welke ruimtes word je juist uitgedaagd om te spelen, te creëren en samen te werken? En zijn er voldoende mogelijkheden om te bewegen en te ontladen?
Om hier de juiste keuzes in te maken is het belangrijk te weten voor wie je een ruimte inricht, welke behoeften de (toekomstige) gebruikers hebben, wat de bedoeling is op die plek en te weten op welke manier je gewenst gedrag kunt beïnvloeden. Een mooi voorbeeld is een pedagoog die voor een kinderopvangorganisatie een inrichtingsplan maakt voor de babygroep. Voor de verkenning van de ruimte gaat zij op de grond liggen, zodat zij vanuit het perspectief van een baby de omgeving waarneemt en kan verbeteren.
Space en place … Voor het onderwijs is veel wijsheid te halen uit de Reggio Emilia-pedagogiek. Het is echter ook interessant om op www.stipo.nl te neuzen in artikelen en boeken over stedelijke ontwikkeling. Stipo werkt aan betere en aantrekkelijke steden en regio’s en veel ideeën laten zich gemakkelijk vertalen naar de onderwijspraktijk.
Toelichting Pedagogen *: De ‘eerste pedagoog’ staat voor de kinderen. Kinderen die van elkaar leren. De ‘tweede pedagoog’ gaat over het leren van en met de volwassenen om het kind heen (ouders, professionals). En de ‘derde pedagoog’ is de omgeving van het kind; de ruimte, de inrichting en de materialen.
